ترابردپذیری و سهم بازار اپراتورهای تلفن همراه در هند، فنلاند و اسپانیا

اجرایی شدن طرح ترابردپذیری شماره‌های همراه به تازگی در کشور ما آغاز شده است.
ترابردپذیری طرحی است که به مشترک اجازه میدهد با حفظ شماره خود از خدمات اپراتور دیگری استفاده کند، مثلا با شماره ایرانسل از خدمات رایتل استفاده کند.
اجرای طرح ترابردپذیری در ایران نه تنها با تاخیر زیاد نسبت به بسیاری از کشورها آغاز شد، بلکه تاکنون با مشکلات فنی بسیاری نیز همراه بوده است، اما در این مقاله نمی خواهیم درباره مشکلات اجرایی ترابردپذیری در ایران و دردسرهایی که برای مشترکینی که ترابرد کرده‌اند بوجود آمده، صحبت کنیم.
در این مقاله میخواهیم تاثیر ترابردپذیری در سهم بازار یا تعداد مشترکین اپراتورهای موبایل در چند کشوری که پیش‌تر ترابردپذیری را اجرایی کرده‌اند بررسی کنیم و با نیم‌نگاهی به شرایط اپراتورهای ایران به گمانه‌زنی در مورد تغییرات بازار پس از اجرای ترابردپذیری بپردازیم.
تحلیل سهم بازار در فضای پس از ترابردپذیری از این جهت اهمیت دارد که نشان‌دهنده مشتری مداری اپراتورهاست. اکثر ما شماره‌های خود را ترابرد نمی کنیم اما همه ما از آن سود میبریم. ترابردپذیری یک مزیت بزرگ دارد و آن ایجاد فضای سالم رقابتی بین اپراتورهاست این مزیت یعنی خدمات بهتر و هزینه کمتر برای همه مشترکین.
درتحلیل بازار اپراتورها سه کشور را مورد تحلیل قرار میدهیم؛ هند، اسپانیا و فنلاند را انتخاب کرده ایم، چون دربرگیرنده تنوع مشخصات و شرایط مختلف از قبیل زیرساخت، جمعیت، تعدد اپراتورها و… هستند.

بازار اپراتورها در هند پس از ترابردپذیری

مطابق گزارشی که پنج‌سال پس از ترابردپذیری منتشر شد(۱) در هند سه اپراتور در آوردگاه ترابردپذیری به پیروزی رسیدند و سه اپراتور در مجموع بخشی از سهم بازار خود را از دست داده‌اند. نکته جالب توجه این است که هر سه اپراتور برنده در هند از فناوری GSM بهره میبرند و هر سه اپراتور بازنده از فناوری CDMA استفاده می کنند. همانطور که میدانید موبایل های CDMA فاقد سیم‌کارت هستند و کاربران در انتخاب و تعویض گوشی محدود به گوشی هایی هستند که از طرف اپراتور عرضه می‌شوند. بخصوص در سالهای اخیر که تنوع گیج کنندهای در بازار گوشی موبایل ایجاد شده است اپراتورهای CDMA در راضی نگهداشتن مشترکین تنوع‌طلب خود با چالش فراوان مواجه‌ بوده‌اند. درواقع برخلاف سایر کشورها که رقابت بین اپراتورها بر سر قیمت و خدمات، شکل گرفته است در هند نبرد GSM و CDMA تاثیرگذارترین عامل در تغییر سهم بازار اپراتورها پس از ترابردپذیری بوده‌است. در ایران هر سه اپراتور از فناوری GSM استفاده می کنند پس نمیتوان وضعیت بازار هند را معیار مرتبطی برای گمانه‌زنی در بازار ایران دانست.

بازار اپراتورها در فنلاند پس از ترابردپذیری

مطابق تحقیق جامعی درباره ترابردپذیری در اتحادیه اروپا(۲) بازار فنلاند شاید سیالترین بازار ترابرد در دنیا باشد، در حالی که در اکثر کشورهای دنیا تعداد شماره‌های ترابردشده کمتر از ۱۰ درصد کل شماره‌های همراه است بیش از ۶۸٪ شماره‌های تلفن همراه در فنلاند تاکنون دستکم یکبار ترابرد شده اند.

%d8%b3%d9%87%d9%85-%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%a8%d8%b1%d8%af%d9%be%d8%b0%db%8c%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b1%d9%88%d9%be%d8%a7
  • Facebook
  • Twitter
  • Google+
  • LinkedIn
  • Gmail

نمودار۱: درصد شماره‌های ترابردشده در کشورهای اروپایی تا سال ۲۰۰۸

توجه کنید که با اینکه ۶۸.۷٪ از شماره‌های فنلاند ترابرد شده‌اند، سهم بازار کنونی با نسبتی نزدیک به هم بین سه اپراتور تقسیم شده است، این بدان معناست که تعداد زیادی از مشترکین به دفعات ترابرد کرده‌اند، در واقع فنلاند الگویی از یک بازار رقابتی و مشتری محور را به نمایش می گذارد که مشترکین با توجه به قیمت و خدمات ارایه شده از سوی اپراتورها و بسته‌های تشویقی مرتب از یک اپراتور به اپراتوری دیگر ترابرد می‌کنند و باز می گردند.

بازار اپراتورها در فنلاند آن چنان فضای رقابت دارد که به تازگی نیز دو اپراتور دیگر در این کشور به فعالیت پرداخته اند. با توجه به اینکه اپراتورهای ایرانی از خلاقیت و مشتری مداری چندانی برخودار نبوده‌اند و همچنین انجام ترابردپذیری آنچنان که تاکنون اتفاق افتاده با دردسرهای زیادی برای مشترکین همراه بوده است، بسیار بعید است که درصد ترابردپذیری در ایران مانند فنلاند شود؛ اما فنلاند به اپراتورهای ایرانی یادآوری می کند که با احترام گذاشتن به مشتری، ترابردپذیری فرصتی استثنایی در توسعه بازار ایجاد می کند. در یک تحقیق دیگر که به بررسی فنلاند بعد از ترابردپذیری می‌پرداخت(۳) کاهش شدید قیمتها، آسان بودن انجام ترابردپذیری، تبلیغات گسترده، ممنوعیت عقد قراردادهای بلند مدت فروش باندلینگ و ممنوعیت قفل کردن گوشی از سوی اپراتور و همچنین بسته های فراوان تشویقی و هدیه از جمله عوامل استقبال فنلاندیها از ترابردپذیری معرفی شدهاند؛ ولی حتی در این تحقیق نیز تاکید شده است ترابردپذیری در نهایت شمار مشترکین اپراتورها را چندان افزایش نمیدهد، بلکه فضایی برای رقابت سالم ایجاد می کند. فنلاند بطور خلاصه ثابت می کند ترابردپذیری برای مشترکینی که ترابرد نمی کنند نیز مفید است.

بازار اپراتورها در اسپانیا پس از ترابردپذیری

در یک بررسی که سهم بازار سه اپراتور اسپانیا را پنج سال پس از ترابردپذیری تحلیل کرده است(۴) همانطور که در نمودار زیر میبینید بازار اسپانیا بین سه اپراتور ودافون، تلفونیکا و اورنج تقسیم شده است. ودافون و تلفونیکا مانند دو اپراتور ایرانی همراه اول و ایرانسل اپراتورهای بزرگتر و اورنج مانند رایتل اپراتور کوچکتر در اسپانیاست.

%d8%b3%d9%87%d9%85-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%d8%a7%d8%b1-%d8%a7%d9%be%d8%b1%d8%a7%d8%aa%d9%88%d8%b1%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d9%be%d8%a7%d9%86%db%8c%d8%a7
  • Facebook
  • Twitter
  • Google+
  • LinkedIn
  • Gmail

نمودار۲: میزان برد و باخت خالص اپراتورها در سهم بازار پس از ترابردپذیری در اسپانیا

همانطور که ملاحظه می کنید دو اپراتور بزرگتر در مجموع برنده نبرد ترابردپذیری در اسپانیا بوده‌اند، علاوه بر این طبق نمودار۱ در مجموع بیش از ۳۵٪ شماره‌ها در اسپانیا حداقل یک‌بار ترابرد کرده‌اند.

بازار اسپانیا از دو جهت شبیه بازار ایران است اول آنکه سه اپراتور در این بازار وجود دارد و دوم اینکه مانند ایران دو اپراتور بزرگتر هستند و یک اپراتور کوچکتر.

گمانه‌زنی بازار اپراتورهای ایران پس از ترابردپذیری

هرچند بازار ایران شباهت زیادی با بازار اسپانیا دارد اما به سه دلیل زیر بعید به نظر میرسد که میزان ترابردپذیری در بازار ایران در پنج سال آینده به ۳۵٪ یا حتی نصف این تعداد برسد:

– طرح ترابردپذیری در ایران دارای ایرادات فنی است که قبل از اجرا نیز زمزه‌های آن به گوش میرسید و پس از اجرا تعداد قابل توجهی از مشترکین ترابردکرده را ناراضی کرده است.
– اپراتورهای ایرانی کمتر در تعریف بسته‌های تشویقی جذاب، مشتری‌مداری و پاسخ‌گویی از خود خلاقیت نشان دادهاند و این اشتیاق مشترکین به ترابرد را کاهش می‌دهد.
– مهمتر از همه اینکه برخلاف فنلاند، اسپانیا و بیشتر کشورها، ترابردپذیری در ایران همزمان با فراگیرشدن گوشی های دو سیم کارته اتفاق میافتد. آسانی استفاده از دوسیم کارت به مشترک اجازه می دهد همزمان از امکانات دو اپراتور بهره‌مند شوند و نیازی به ترابرد نداشته باشد.

اما سهم بازار ایران شاهد چه تغییراتی خواهد بود؟

واقعیت این است که هرسه اپراتور در مزیتی مهمی نظیر اینترنت موبایل به هم نزدیک شده‌اند و فاصله آن ها باهم به سرعت کمتر میشود و از طرفی طرح رومینگ ملی فراگیری آنتن را برای مشترکین هر سه اپراتور تا حدودی تامین کرده است. به تفکیک می توان گفت:

چون همراه اول و ایرانسل اپراتورهای بزرگتری هستند اگر خلاقیت و انعطاف به خرج دهند میتوانند به سادگی رایتل را در موقعیت سختی قراردهند و حتی از دور رقابت خارج کنند. توجه کنید که سهم رایتل از بازار تنها ۳٪ بود که پس از شروع ترابردپذیری حدود نیم درصد آن نیز از دست رفته است. افزایش یک یا دودرصدی سهم بازار ایرانسل و همراه اول می‌تواند به معنای ازدست‌رفتن کل سهم بازار رایتل در بازه‌ای سه تا پنج ساله باشد.

در رقابت بین ایرانسل و همراه اول نیز بنظر می‌رسد ایرانسل رویکرد تهاجمی‌تری در اطلاع‌رسانی ترابردپذیری حتی پیش از راه‌اندازی این طرح داشته است. با وجود آنکه همراه اول اپراتوری بزرگتر و دارای مزایای خاص نظیر ارزش و اعتبار سیم کارت و پوشش گسترده‌تر است چنانچه دست به تبلیغات و ارایه مشوقها بصورت تهاجمی بزند در نهایت سهم بازار این دو اپراتور تغییر چندانی نخواهد داشت یا همراه اول برنده میدان خواهد بود. تجربه سایر کشورها نشان داده ایجاد سیالیت یا بازگرداندن مشترکان ترابردکرده کارچندان سختی برای اپراتورهای بزرگ نیست و این همان قدر که برای ایرانسل و همراه اول امیدوارکننده است برای رایتل جای نگرانی دارد.

منابع:
۱- http://goo.gl/6RWEpo
۲- https://goo.gl/gY0Gu1
۳- http://goo.gl/9wGJqo
۴- http://goo.gl/gY2KfC