ترابرد: بسیار پیشتر از شروع اعتراضاتی که در نهایت منجر به آشوب شد، بحث فیلترینگ پیام‌رسان تلگرام در بسیاری از رسانه‌ها و اظهارنظرهای مسئولان، از وزارت ارتباطات گرفته تا نمایندگان مجلس داغ بود.
به تازگی عبدالصمد خرم آبادی، دبیر کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه مطلبی را در کانال شخصی اش در نرم افزار سروش منتشر کرده که بدین شرح است:
«دستور مسدود سازی تمام کانال های تلگرامی که در چند روز اخیر دعوت به خشونت و ترور و اغتشاش می کردند از مدت ها قبل توسط مراجع قضایی صادر و به وزیر وقت ارتباطات ابلاغ شده بود ولی متاسفانه اقدام موثری به عمل نیامد. به لحاظ اهمیتی که سازماندهی و برنامه‌ریزی دشمنان در تلگرام داشت اوایل سال ۱۳۹۶ این موضوع را رسانه ای کردم و بارها اعلام کردم حدود ۸ هزار از پانصد هزار کانال در شبکه اجتماعی تلگرام علیه امنیت کشور و مقدسات اسلامی و عفت و اخلاق عمومی در حال فعالیت بوده و مشغول سازماندهی وتخریب کشور در فضای مجازی هستند اما متاسفانه هم وزیر سابق و هم وزیر لاحق ارتباطات و فناوری اطلاعات در مقابل اجرای دستورات مقاومت کردند.»
بعد از کشیده‌شدن تجمعات به خیابان‌های مرکزی تهران، تلگرام و اینستاگرام هم در ابتدا دچار مشکل و سپس به‌طور کامل از دسترس خارج شدند. این درحالی است که پیش از آن بسته‌های اینترنتی اپراتورهای کشور هم از کار افتاده بودند.
بلافاصله و در جریان ابراز نارضایتی شدید بسیاری از کاربران در توییتر، وزیر ارتباطات در پیامی توییتری خبر از موقتی‌بودن فیلترینگ تلگرام و اینستاگرام داد اما همین چند روز کافی بود تا فروش بسیاری از کسب‌وکارهای مجازی به صفر رسیده و از رونق بیفتند تا جایی که برخی معتقدند ادامه این روند موجب ورشکستگی کامل تجارت‌های مجازی خواهد شد.
پیشتر جهرمی، وزیر ارتباطات در توضیح و واکنشی به کاریکاتور روزنامه قانون که با طنز تلخی به وعده پیش از انتخابات دولت در خصوص رفع فیلترینگ پرداخته بود، از تصمیم شواری امنیت ملی برای فیلتر تلگرام خبر داد و گفت در تلاش است تا تلگرام به زودی رفع فیلتر شود؛ در کنار این واکنش وزیر ارتباطات و نیز اعلام مواضع بسیاری از نمایندگان مجلس در مخالفت با ادامه فیلتر تلگرام، اما اخبار جسته و گریخته‌ای که به گوش می‌رسد حاکی از داغ بودن بحث ادامه فیلتر این پیام‌رسان پرکاربرد در ایران در بین مسئولان دارد.

تلگرام، فیلتر و دیگر هیچ

نایب‌رئیس کمیسیون کسب‌وکارهای نوین دانش‌بنیان اتاق بازرگانی ایران به تازگی در گفت‌وگو با روزنامه شهروند گفته است: کسب‌وکارهای تمام مجازی در آستانه ورشکستگی هستند. فروش این کسب‌وکارها با تعطیلی تلگرام و اینستاگرام به صفر می‌رسد و حتی اگر بخواهیم به جابه‌جایی آنها به سمت یک شبکه دیگر فکر کنیم، فکر اشتباهی است.
به صورت دقیق اما آماری که مرکز رسانه‌های دیجیتال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام کرده نشان می‌دهد ۹۰۰۰ کسب و کار اینترنتی در یک هفته اخیر با مشکلاتی مواجه شده‌اند.
از سوی دیگر اما به گفته سید مرتضی موسویان رئیس مرکز توسعه فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال وزارت ارشاد، در آمار رسمی این سازمان ۱۹ هزار کانال شامددار به ثبت رسیده که از این تعداد ۹۰۰۰ کانال مرتبط با فروش کالا یا خدمات بوده‌اند.
موسویان می‌گوید اما تفکیک این موضوع که چند دسته از این کانال‌ها صرفا فروش کالا بوده‌اند ممکن نیست چراکه ارائه این آمار بر اساس خوداظهاری افراد بوده است.
موسویان با اعلام بی‌اطلاعی از رقم دقیق خسارتی که این کسب و کارها در طول متوقف بودن فعالیت تلگرام دیده‌اند، می‌گوید: «این سوال سختی است چراکه در هر صورت بخش گسترده‌ای از این کسب و کارها متضرر شده‌اند اما به دلیل اینکه ما نظارتی بر مسائل مالی این افراد نداشتیم و این دسته از کسب و کارها نیز به‌صورت علنی درآمدشان را اعلام نمی‌کنند به‌صورت دقیق مشخص نیست که چه ضرری متوجه این بخش شده است.»
پس از قطع تلگرام حالا بسیاری از صاحبان این دسته از کسب و کارها سعی می‌کنند از طریق دیگر شبکه‌های موجود و ممکن با مشتریان خود ارتباطشان را حفظ کنند. واتس‌اپ و اینستاگرام از جمله همین شبکه‌هاست اما مسئولان دولتی نظر دیگری دارند و از رشد آماری استفاده کاربران از پیام‌رسان‌های داخلی خبر می‌دهند.
رئیس مرکز فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال هم اگرچه این افزایش آمار را تایید می‌کند اما می‌گوید بیشتر کاربران مراجعه‌کننده به پیام‌رسان‌های داخلی از جنس گروه‌های خانوادگی یا آموزشی هستند و تا این زمان کسب و کارها و فروشگاه‌های آنلاین برای استفاده از این پیام‌رسان‌ها مرددند.
قابلیت‌هایی که تلگرام برای تبادل اطلاعات و آسان‌سازی دسته‌بندی آنها برای کاربرانش ایجاد می‌کند یکی از دلایل محبوبیت آن محسوب می‌شود. تولید بات‌های ویژه فروش محصولات در فضای تلگرام نیز مهم است. گفته می‌شود هزینه تولید هر بات بین ۵۰۰ هزار تا ۲ میلیون تومان بوده است و با ازدست رفتن این کانال‌های فروش عملا این بات‌ها نیز کارکرد خود را از دست می‌دهند.

همیشه پای تلگرام در میان است!

از همان روز نخست شروع اعتراضات عامل اقتصادی در صدر عوامل زمینه ساز آن عنوان شد. اعتراض به دولتی که با وعده رونق اقتصادی ‌پیروز انتخابات شد جرقه نخست بود. در هیاهوی حواثی که پس از آن رخ داد قربانی اما یکی از ابزارهای اصلی و فراگیر رونق کسب‌وکارهای مجازی بود که به خوبی مورد استفاده کاربران و صاحبان این کسب و کارها قرار گرفت و دولت نیز با همراهی زمینه‌ساز آن بود. حدف این ابزارها برای آرام‌ کردن خیابان اما خود نقض غرضی است که گره‌ای از مشکلات باز نمی‌کند و اکنون که آرامش دوباره برقرار شده زمان مناسبی برای حل این معادله چند مجهولی است تا مبادا به یک بازی دوسرباخت تبدیل شود.