اعتراضات سراسری دی‌ماه ۹۶، بهانه‎ای برای فیلترینگ دائمی تلگرام شد.

دولت در ابتدا مقاومت کرد و با آرام گرفتن اعتراضات، تلگرام را از بند فیلتر رهانید. اما دیری نگذشت که اعتراض مسوولان نظام، به تلگرام آغاز شد. امامان جمعه، علما، سرداران جنگ و مسوولان قوه قضاییه، به اتفاق تلگرام را عامل بر هم زدن نظم کشور و به خیابان آمدن مردم در روستا و شهرهای کوچک می‌دانستند. از این رو زمزمه‌ی فیلترینگ تلگرام دوباره به گوش رسید و این بار به قیل‌وقالی علنی بدل شد.

آیت الله مکارم شیرازی سیزدهم دی‌ماه در درس خارج فقه در مسجد اعظم قم با قرائت بیانیه‌ای از مسوولان خواست که به جای لجن‌زار متعفنی که به نام تلگرام و غیر آن است، فضای مجازی سالم، در دست جامعه قرار داده و امنیت و اخلاق و ایمان و سلامت جامعه را حفظ کنید.

حجت‌الاسلام سید احمد خاتمی نیز در خطبه‌های نماز جمعه ۱۵دی‌ماه تهران، فضای مجازی را آتش بیار معرکه معرفی کرد و گفت: فضای مجازی بود که می‌گفت کجا شلوغ است و کجا شعار می‌دهند. شما دیدید وقتی فضای مجازی بسته و محدود شد، فتنه هم فروکش کرد.

سردار غلامرضا جلالی، رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور، 10بهمن 96 در سخنرانی خود در جمع مدیران کل پدافند غیرعامل استان‌های سراسر کشور، با اشاره به اعتراضات و آشوب‌های اخیر در کشور، اعتراضات سراسری اخیر را یک حادثه امنیتی و مدرن عنوان کرد که سه ضلع دارد و از «فضای مجازی» به عنوان مهمترین ضلع آن یاد کرده.

وی در این نشست که در سالن شهید آبشناسان سازمان پدافند غیرعامل برگزار شد، تصریح کرد: فضای سایبری به‌دلایل مختلف از جمله وادادگی و نبود مدیریت تنظیم این حوزه در کشور مهم است. در این فضا هر مسئول و فردی با نگاه و برداشت خود با آن مواجه می‌شود بنابراین سیاست‌ها و رویکردهای متفاوت خواهد بود و باعث می‌شود یک فضای بی‌کنترل و یا خارج از کنترل داشته باشیم. 95درصد از سهم شبکه‌های اجتماعی کشورمان در اختیار تلگرام است، تلگرامی که در ابتدا بسیار ضعیف بود ولی حالا با رشد و توسعه تاحدی پاسخگوی نیاز مردم است.

رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور درباره‌ی درآمدزایی تلگرام گفت: پاول دوروف (مدیر شرکت تلگرام) که در کشور خودش به‌عنوان یک اغتشاشگر شناخته می‌شود، برای درآمدزایی اطلاعات کاربران ایرانی را به آمریکایی‌ها، رژیم صهیونیستی و منافقین و هر گروهی که ظرفیت نیروی عملیاتی مخالف علیه ما را داشته باشد، می‌فروشد.

جمعه، ۲۵ اسفند96،عبدالصمد خرم‌آبادی، معاون دادستان کل کشور، با انتشار مطلبی در کانال شخصی خود در پیام‌رسان سروش، آب پاکی را نه تنها بر تلگرام، بلکه بر هر چه آن را فضای مجازی می‌خوانیم ریخت و گفت: با تمهیداتی که به عمل آمده و در حال انجام است، ان‌شاء‌الله به‌زودی زود شاهد تحولی عظیم در خصوص نجات فضای مجازی کشور از سلطه و نفوذ برخی از شبکه‌های اجتماعی بیگانه و مهاجرت مردم از شبکه‌های خارجی به شبکه‌های داخلی خواهیم بود.

خرم‌آبادی تلاش دولت برای رفع فیلتر توییتر موضوع انحرافی عنوان کرد و گفت: باید هشیار بود چرا که اندک اشخاصی که این اتفاق‌نظر مبارک منافع آن‌ها را به خطر انداخته، با مطرح کردن موضوع انحرافی رفع فیلتر توییتر، می‌خواهند فضای مجازی کشور را از چاله‌ی نفوذ برخی از شبکه‌ها خارجی به چاه ویل توییتر و سایر شبکه‌های صهیونیستی هدایت نمایند.

علاءالدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، ۱۱ فروردین97، در گفت‌وگو با رادیو شهری بروجرد، با اشاره به موضوع به مسدود شدن «تلگرام» اظهار داشت: این تصمیمی است که در بالاترین سطح اتخاذ شده و تلگرام جای خود را به یک سامانه مشابه ملی خواهد داد.

وی تصریح کرد: این موضوع به لحاظ امنیت ملی ما مهم است، با توجه به نقش مخربی که تلگرام در بحران‌های سال گذشته در کشور داشت و هم این‌که ما امروز در فضای مجازی به این توانمندی رسیده‌ایم که یک سامانه ملی را تعریف کنیم؛ مانند سروش و ظرفیت‌های دیگر. این تصمیم اتخاذ شده که تلگرام جای خود را به یک سامانه ملی بدهد و فکر می‌کنم حداکثر تا پایان ماه جاری (فروردین ماه) این اتفاق خواهد افتاد.

به‎کار بردن عبارت «بالاترین سطح» توسط علاءالدین بروجردی عده‎ای از اصول‎گرایان را برافروخت. آنها اذعان داشتند که دولت مسوول فیلترینگ تلگرام است.

سه‌شنبه، ۱۴فروردین، سید ابوالحسن فیروزآبادی، دبیر شورای‌عالی فضای مجازی، در برنامه “روی خط خبر” شبکه خبر،‌‌‌‌ برخلاف آنچه پیش‎تر به عنوان دلایل فیلترینگ تلگرام مطرح می‎شد، علت فیلتر کردن این اپلیکشین را مباحث اقتصادی دانست و عنوان کرد: قرار است که تلگرام از تکنولوژی بلاک‌چین استفاده کند، یعنی چیزی شبیه شبکه شتاب، پول دیجیتال آنها (گرم) جابه‌جا می‌شود. علاوه بر آن برای تمام معاملات هم حق کمیسیون دریافت می‌کنند.

او افزود: با این شرایط تلگرام می‌خواهد در کشور ما تبدیل به شرکت بیمه، آژانس املاک و… شود و معاملات را بین دو طرف مستقل از اینکه قانونی یا غیرقانونی است و یا استانداردهای لازم را دارد کاملاً مستقل از هرگونه نظارتی دنبال کند.

فیروزآبادی با بیان این‌که تلگرام 2میلیارد دلار به روش آیکو از سرمایه‌داران آمریکا جمع کرده است اظهار داشت: چرا در حالی که تلگرام در ایران بیشترین کاربر را دارد و از انحصار برخوردار است، از سرمایه‌داران بخش خصوصی ایران دعوت نکرده است در حالی که چنین پولی عمده‌اش مربوط به کشور ما می‌شود.

او افزود: هر چند پیام‌رسان تلگرام باعث توسعه استفاده از فضای مجازی شده و برخی کسب و کارها هم در آن شکل گرفته‌اند، اما چون هیچ‌وقت حاضر نشد با بخش خصوصی ما کار کند و علیرغم ادعایش دشمنی با بخش خصوصی ما دارد و در حالی که می‌توانست کسب و کار پررونقی را با هماهنگی بخش خصوصی ما راه‌‌اندازی کند اما ترجیح داده که بیرون مرزهای ما باشد و پول مجازی خود را تبلیغ کند.

دبیر شورای عالی فضای مجازی، برخلاف گفته‌ی علاالدین بروجردی، رئیس‌جمهور را مسوول فیلترینگ تلگرام می‌داند. وی در این‌باره اظهار داشت: «خروج انحصار پیام‌رسان‌ها دستور رئیس‌جمهور است. هر چند [رئیس‌جمهور] به‌طور مشخص نامی از تلگرام نبردند اما فقط تلگرام در ایران انحصار دارد.»

رئیس‌جمهور در دیدار نوروزی جمعی از وزیران، استانداران و مدیران دستگاه های اجرایی گفته بود: «داشتن پیام‌رسان‌های ایرانی، توانمند، امن و ارزان که بتوانند مشکل و نیازهای مردم را حل کنند، بی‌تردید باعث افتخار همگان خواهد بود و هدف از ایجاد و تقویت نرم‌افزارها و پیام‌رسان‌های داخلی نباید فیلتر یا مسدود کردن دسترسی‌ها باشد بلکه باید با هدف رفع انحصار در پیام‌رسان‌ها انجام شود.»

واضح است برخلاف گفته دبیر شورای عالی فضای مجازی، حسن روحانی ضمن حمایت از پیام‌رسان داخلی، فیلترینگ را روش مناسبی برای استفاده از پیام‌رسان داخلی نمی‌داند. چنان‌که پیش از این نیز با بالا گرفتن احتمال فیلترینگ تلگرام، وزارت ارتباطات در تکاپو برای رفع فیلتر توییتر به عنوان ابزار اطلاع‌رسانی جایگزین بود.

ابراز نگرانی‌هایی که پیش‌تر درباره‌ی تلگرام مطرح می‌شد، تهدیدات امنیتی آن را در بر می‌گرفت و وجود کانال‌هایی متضاد با سیاست‌های نظام که فیلتر کردن آنها به‌صورت مجزا امکان‌پذیر نبود. اما این‌بار دبیر شورای عالی فضای مجازی از چالش‌های اقتصادی آن سخن می‌گوید و این‌که اگر گرم (ارز دیجیتال تلگرام) در ایران رایج شود، عواقب اقتصادی جبران‌ناپذیری را در بر خواهد داشت.

فیروزآبادی در حالی از عدم همکاری مدیر تلگرام، با بخش خصوصی در ایران سخن گفت و از عدم حضور دفتر تلگرام در ایران  ابراز نارضایتی کرد که از طرف دادستانی علیه مدیر تلگرام اعلام جرم شده است. همان‌طور که پیش‌تر علیه شرکت‌هایی چون گوگل نیز شده بود. قاعدتا هیچ‌کس حاضر نیست در کشوری که از پیش در آن مجرم شناخته شده سرمایه‌گذاری کند. از طرفی بنابر اخبار منتشر شده، تلگرام برای جذب سرمایه و فعالیت در بازار جهانی، ناچار به تبعیت از تعهدات بین‌المللی، چون تحریم‌های علیه ایران است. بنابراین احتمال رواج گرم در ایران، بسیار پایین است. بنا بر سندی که در این باره منتشر شده، کشورهای کوبا، ایران، سوریه، کره شمالی و شبه جزیره کریمه، مشمول تحریم تلگرام هستند.

جناح مخالف دولت قصد دارد با اجرای فیلترینگ، یک تیر چند نشان را بزند. هم تلگرام را با عنوان یک رسانه فیلتر میکنند و هم دولت را در چشم مردم، ضعیف و متزلزل نشان میدهند. چنان‎چه آیت‌الله علم‌الهدی در خطبه نماز جمعه 17فروردین‌ماه مشهد، با بیان این‌که نباید برای خوش‌آیند چند انسان ناآگاه و بی‌توجه، مسائل را به گردن رهبری بیندازید، گفت: بی‎خودی روزی گفتید که هیچ زمانی دست ما روی دکمه فیلتر نخواهد رفت و حالا مجبور شدید. به رهبری فرافکنی نکنید.

همچنین مخالفان دولت قصد دارند با ایجاد بحران اشتغال، حرکت اصلاحات و سیاست گفت‌وگو محور را ناکارآمد جلوه ‌دهند. آنها تلگرام را عامل ایجاد اعتراضات سراسری دی‌ماه می‌دانند، درحالی که تلگرام تنها نقش بازتاب‌دهنده را داشته است.

غافل از این‌که عده‌ای از جوانان که از طریق رسانه‎های اجتماعی کسب‌وکاری را برای خود دست و پا کرده‌اند ممکن است به جمعیت معترض اضافه شوند. اعتراضات اخیر، اعتراض طبقه‌ی فرودست جامعه بود؛ با بسته شدن فضای مجازی که می‌توان از آن به عنوان جایگاه اعتراض و تخلیه‌ی خشم طبقه‌ی متوسط یاد کرد، ممکت است آتش خشم و اعتراض نمود بیرونی پیدا کند. ایشان که تجربه‌ی ناکام مسدود کردن رسانه‌های قبل از تلگرام را دارند، چطور ظفرمندانه از فیلترینگ سخن می‌گویند! چگونه چاره را در گفت‌وگو و هم‌اندیشی با مردم می‌دانند اما باز به فیلترینگ چشم امید دوخته‌اند و فاصله‌ی خود را از مردم بیشتر می‌کنند؟